SZPARAGI: OD STAROŻYTNEGO AFRODYZJAKA DO WYKWINTNEGO WARZYWA NA POLSKICH STOŁACH
POCHODZENIE I WCZESNA HISTORIA
Szparag lekarski ( Asparagus officinalis ) to bylina o rodowodzie sięgającym basenu Morza Śródziemnego, a nawet Azji Mniejszej. Jego historia jest długa i bogata, sięgająca niemal pięciu tysięcy lat. Już starożytni Egipcjanie, Grecy i Rzymianie doceniali jego walory smakowe i lecznicze. Wizerunki szparagów odnaleźć można na egipskich sarkofagach sprzed 5000 lat. Starożytni Rzymianie nie tylko spożywali szparagi, ale również szczegółowo opisywali ich uprawę już około 200 roku przed naszą erą. Kuchnia rzymska serwowała szparagi na gorąco z roztopionym masłem, pieprzem, solą i kroplą cytronu. Cesarz Oktawian August miał nawet powiedzenie: „Zrób to, zanim ugotują się szparagi”, co świadczy o ich popularności. Katon Starszy, cenzor w starożytnym Cesarstwie Rzymskim, w swoim dziele „O Gospodarstwie Wiejskim” uważał szparagi za jedną z najgodniejszych uprawy roślin, obok kapusty. Pliniusz Starszy z kolei podawał, że najlepsze szparagi powinny być na tyle grube, by trzy sztuki ważyły pół kilograma. Szparagi były również cenione za swoje symboliczne znaczenie, a ich falliczny kształt był jednoznacznie kojarzony z męskością. W wielu cywilizacjach uważano je za afrodyzjak. Galowie przypisywali im właściwości lecznicze, zdolne do leczenia chorób wątroby.
GLOBALNA EKSPANSJA: PODRÓŻ PRZEZ KONTYNENTY
Z obszarów Morza Śródziemnego i Azji Mniejszej szparagi rozprzestrzeniły się do Europy i północnej Afryki. W średniowieczu dotarły do Europy Północnej, gdzie były spożywane głównie w Anglii, Niemczech i Francji. Ich uprawy można dziś znaleźć na całym świecie, a największym producentem tego warzywa są Chiny.
POLSKA PERSPEKTYWA: OD DWORSKIEJ CIEKAWOSTKI DO POLSKIEGO PRZYSMAKU
Na ziemie polskie szparagi trafiły w XVIII wieku. Początkowo zakładano przy wielu dworach szlacheckich tak zwane szparagarnie. Były one traktowane jako kulinarna ciekawostka, dostępna głównie dla elit. Dokumenty historyczne wskazują, że warzywem tym zajadał się już Władysław II Jagiełło. Z biegiem czasu, wraz z rozwojem ogrodnictwa i wzrostem zainteresowania tym warzywem, szparagi zaczęły pojawiać się na szerszą skalę. Obecnie Polska jest jednym z krajów europejskich, gdzie uprawa szparagów ma coraz większe znaczenie, choć wciąż ustępuje krajom takim jak Niemcy, Holandia czy Francja.
W Polsce najczęściej spotykane są szparagi białe, które stanowią około 90% krajowej produkcji. Uprawiane są na dużych areałach, szczególnie w Wielkopolsce. Szparagi zielone, choć popularne we Francji, w Polsce są rzadziej spotykane. Szparagi fioletowe są trudne w uprawie i wymagają większych nakładów finansowych. Jadalną częścią szparaga są jego młode pędy, zwane wypustkami. Obcina się je, gdy osiągną pożądaną długość. Po sezonie szparagowym rośliny pozwala się rosnąć swobodnie, wtedy wyrastają na duże, przypominające "choinki" rośliny.
WSPÓŁCZESNOŚĆ: ZAKORZENIENIE W POLSKIEJ KULTURZE KULINARNEJ
Szparagi, niegdyś luksusowy przysmak dostępny tylko dla nielicznych, dziś stają się coraz bardziej dostępne dla szerszego grona konsumentów w Polsce. Choć wciąż kojarzone są z wykwintnością, ich popularność rośnie wraz ze wzrostem świadomości kulinarnej i dostępności na rynku. Sezon na szparagi, który trwa około 6 tygodni, jest wyczekiwany przez wielu smakoszy. Coraz częściej można je znaleźć nie tylko w restauracjach, ale także w sklepach i na lokalnych targach. Polscy producenci coraz chętniej inwestują w uprawę szparagów, co przekłada się na ich większą dostępność i konkurencyjne ceny. Szparagi są cenione za swoje walory smakowe, delikatność i lekko orzechowy posmak. Mogą być spożywane na wiele sposobów: gotowane, pieczone, grillowane, a nawet surowe w sałatkach. Tradycyjnie podawane z masłem i bułką tartą, dziś znajdują zastosowanie w bardziej wyszukanych daniach, takich jak risotto, makarony czy quiche.
CIEKAWOSTKA
Czy wiesz, że szparagi mogą być uznawane za roślinę leczniczą w wielu krajach? W Europie i Azji wywar z kłączy był stosowany na choroby układu krążenia i nerek. Stosowane wywary leczyły również schorzenia skórne, miały charakter przeciwkaszlowy, a nalewka zapobiegała impotencji. Chińczycy używają ich jako środków moczopędnych, które poprawiają nastrój i leczą cukrzycę. W krajach takich jak Wenezuela, Portugalia, Meksyk i Francja szparagi są uważane za rośliny lecznicze.
