GREJPFRUT

Co to jest grejpfrut i jak wygląda ten owoc?

Grejpfrut to duży owoc cytrusowy o kulistym kształcie, średnicy zwykle od 10 do 15 centymetrów, grubej skórce i soczystym miąższu w kolorze od jasnożółtego, przez różowy, aż po intensywnie czerwony. Charakteryzuje się wyrazistym, kwaśno-gorzkim smakiem, który wyróżnia go na tle innych cytrusów.

Botanicznie grejpfrut należy do rodzaju cytrusów i jest hybrydą pomiędzy pomarańczą słodką a pomelo, co tłumaczy zarówno jego duży rozmiar, jak i wyjątkowy smak. Skórka grejpfruta jest stosunkowo gruba, chropowata, najczęściej żółta lub lekko różowawa. Pod nią znajduje się biała, gąbczasta warstwa zwana albedo, a dopiero pod nią – błyszczący, soczysty miąższ podzielony na segmenty. Błonki otaczające cząstki są twardsze i bardziej gorzkie niż w pomarańczy, dlatego wiele osób przed zjedzeniem usuwa je razem z albedo.

Wewnątrz grejpfruta znajdują się zazwyczaj liczne pestki, choć dostępne są także odmiany niemal bezpestkowe. Miąższ może mieć różne odcienie: od bladożółtego (odmiany jasne), przez łososiowy i różowy, aż po głęboko czerwony. Odmiany o bardziej czerwonym miąższu są zazwyczaj nieco słodsze i zawierają więcej barwników z grupy karotenoidów, w tym likopenu, nadającego im ciepłą barwę.

Grejpfrut jest wyraźnie ciężki jak na swój rozmiar, co świadczy o dużej zawartości soku. Dojrzały owoc ma sprężystą, ale nie zbyt twardą skórkę i wyraźny, świeży, cytrusowy zapach. W odróżnieniu od pomarańczy, grejpfrut ma smak odczuwalnie bardziej złożony: oprócz kwasowości pojawia się specyficzna goryczka, szczególnie skoncentrowana w albedo i błonkach segmentów.

Skąd pochodzi grejpfrut i jaka jest jego historia?

Grejpfrut pochodzi z Karaibów, a za miejsce jego powstania najczęściej uznaje się Barbados w XVIII wieku. Z czasem z egzotycznej ciekawostki stał się jednym z ważniejszych owoców cytrusowych uprawianych na całym świecie.

Historia grejpfruta jest stosunkowo młoda na tle innych cytrusów. Pomarańcze i cytryny znane były w basenie Morza Śródziemnego już od wieków, natomiast grejpfrut pojawił się dopiero w epoce nowożytnej. Na Karaibach, w rejonie dzisiejszego Barbadosu, w warunkach naturalnych doszło do skrzyżowania pomarańczy słodkiej z pomelo, co zaowocowało powstaniem nowego, hybrydowego gatunku. Początkowo traktowano go jako ciekawostkę w ogrodach botanicznych i na plantacjach należących do europejskich osadników.

Nazwa „grejpfrut” nawiązuje do sposobu, w jaki owoce rosną na drzewie – w gronach przypominających kiście winogron. W Polsce przyjęła się spolszczona pisownia, a sam owoc stał się symbolem egzotycznej, nieco wytrawnej alternatywy dla słodszych cytrusów.

Z Karaibów grejpfrut rozprzestrzenił się najpierw na inne wyspy regionu, później do Ameryki Północnej, gdzie szczególnie duże znaczenie zyskał w ciepłym klimacie Florydy i Teksasu. Z czasem uprawę rozwinięto również w krajach basenu Morza Śródziemnego, na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej. Obecnie ważnymi dostawcami grejpfrutów na rynek europejski są między innymi kraje położone w rejonie Morza Śródziemnego oraz niektóre państwa afrykańskie.

W Polsce grejpfrut pojawił się szerzej dopiero w XX wieku, wraz z rozwojem handlu międzynarodowego owocami z ciepłych krajów. Z czasem, podobnie jak egzotyczne owoce goji czy mniej znana u nas głożyna pospolita, stał się symbolem „zdrowego” stylu życia i elementem diet odchudzających oraz jadłospisów ukierunkowanych na profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych.

Jakie wartości odżywcze ma grejpfrut?

Grejpfrut jest niskokaloryczny, zawiera dużo wody i cenne ilości witaminy C, błonnika, potasu oraz szeregu związków o działaniu przeciwutleniającym. Dzięki temu świetnie wpisuje się w dietę osób dbających o masę ciała i kondycję układu odpornościowego.

Około 100 gramów miąższu grejpfruta dostarcza mniej więcej 40 kilokalorii, co czyni go jednym z mniej kalorycznych owoców. Zdecydowaną większość jego masy stanowi woda, dlatego grejpfrut jest mocno orzeźwiający i pomaga uzupełniać płyny. Zawiera także niewielkie ilości białka i tłuszczu, a głównym nośnikiem energii są naturalne cukry owocowe – glukoza i fruktoza – dostarczane w towarzystwie błonnika.

Grejpfrut jest dobrym źródłem witaminy C, ważnej dla odporności, gojenia tkanek i ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym. W zależności od odmiany, porcji i stopnia dojrzałości, jedna średnia połówka grejpfruta może pokrywać znaczną część dziennego zapotrzebowania osoby dorosłej na tę witaminę. Owoce o różowym i czerwonym miąższu zawierają dodatkowo barwniki z grupy karotenoidów, w tym likopen, który jest silnym przeciwutleniaczem.

Poza witaminą C, grejpfrut dostarcza także pewnych ilości:

– witamin z grupy B, ważnych dla pracy układu nerwowego i przemiany materii,

– kwasu foliowego, istotnego szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym,

– potasu, wspierającego regulację ciśnienia krwi i pracę mięśni,

– niewielkich ilości wapnia i magnezu.

Błonnik obecny w miąższu i błonkach grejpfruta wpływa korzystnie na pracę jelit, pomaga stabilizować poziom glukozy we krwi i utrzymanie uczucia sytości. Warto jednak pamiętać, że większość błonnika kryje się nie w samym soku, lecz w cząstkach owocu, dlatego jedzenie całych segmentów jest korzystniejsze niż popijanie wyłącznie przefiltrowanego soku.

Jakie związki bioaktywne zawiera grejpfrut?

Grejpfrut zawiera liczne związki bioaktywne, między innymi flawonoidy, takie jak naringenina i naringina, a także karotenoidy, w tym likopen i beta-karoten, szczególnie w odmianach o różowym i czerwonym miąższu. Składniki te działają przeciwutleniająco, przeciwzapalnie i mogą wpływać na metabolizm lipidów oraz glukozy.

Naringina i naringenina odpowiadają w dużej mierze za charakterystyczną goryczkę grejpfruta. Jednocześnie są to związki badane pod kątem wpływu na procesy metaboliczne, w tym gospodarkę tłuszczową i węglowodanową. W modelach doświadczalnych wskazuje się, że mogą one wpływać na aktywność enzymów zaangażowanych w rozkład tłuszczów i poprawiać wrażliwość tkanek na działanie insuliny. W praktyce dietetycznej oznacza to raczej subtelne wsparcie niż „cudowny” efekt odchudzający.

Barwniki z grupy karotenoidów – w tym likopen – pełnią rolę antyoksydantów, pomagając neutralizować wolne rodniki powstające w organizmie. Długotrwała dieta bogata w antyoksydanty wiązana jest ze zmniejszonym ryzykiem rozwoju wielu chorób przewlekłych, choć pojedynczy produkt – taki jak grejpfrut – nie jest w stanie samodzielnie zapewnić pełnej ochrony.

W grejpfrucie obecne są także inne polifenole, związki o działaniu przeciwzapalnym i ochronnym dla naczyń krwionośnych. To między innymi dlatego podobnie jak w przypadku rodzimych owoców takich jak głóg, zainteresowanie badaczy budzi potencjał grejpfruta w profilaktyce chorób serca i układu krążenia.

Jak grejpfrut wpływa na zdrowie?

Grejpfrut może wspierać odporność, układ sercowo-naczyniowy i kontrolę masy ciała, głównie dzięki zawartości witaminy C, błonnika i antyoksydantów. Jednocześnie u części osób, zwłaszcza przyjmujących określone leki, może powodować groźne interakcje, dlatego nie zawsze jest bezpiecznym wyborem.

Wzmacnianie odporności wiąże się przede wszystkim z witaminą C oraz innymi przeciwutleniaczami. Regularne włączanie grejpfruta do diety może być jednym z elementów profilaktyki infekcji, szczególnie w sezonie jesienno-zimowym, choć oczywiście nie zastąpi całości zdrowego stylu życia. Dodatkowo obecność błonnika i wody sprzyja prawidłowej pracy przewodu pokarmowego, co pośrednio wspiera funkcjonowanie układu odpornościowego związanego z jelitami.

Co ważne, grejpfrut jest owocem o stosunkowo niskim indeksie glikemicznym, co oznacza, że po zjedzeniu jego miąższu poziom glukozy we krwi rośnie umiarkowanie w porównaniu z bardziej słodkimi owocami. Dzięki temu, przy rozsądnych porcjach, może się on znaleźć w jadłospisie wielu osób z zaburzeniami gospodarki cukrowej, choć zawsze warto to omówić z dietetykiem lub lekarzem prowadzącym.

Dlaczego grejpfrut bywa polecany osobom odchudzającym się?

Grejpfrut jest niskokaloryczny, zawiera dużo wody i błonnika oraz ma niski indeks glikemiczny, dlatego może pomagać w kontrolowaniu apetytu i ograniczaniu nadmiernego podjadania. Nie „spala” jednak tłuszczu sam z siebie, a jego korzystny wpływ na masę ciała zależy od całego stylu odżywiania i aktywności fizycznej.

W kontekście odchudzania duże znaczenie ma sytość po posiłku. Porcja grejpfruta zjedzona na śniadanie lub jako przekąska między posiłkami zapewnia sporą objętość przy niewielkiej liczbie kilokalorii. Błonnik spowalnia opróżnianie żołądka, a wysoka zawartość wody i kwaśno-gorzki smak mogą ograniczać chęć na słodkie przekąski. To sprawia, że grejpfrut dobrze wpisuje się w dietę redukcyjną.

Popularne niegdyś „diety grejpfrutowe”, oparte na jedzeniu dużych ilości tego owocu kosztem innych produktów, nie są jednak zalecane. Skrajnie jednostronne jadłospisy prowadzą do niedoborów składników odżywczych, osłabienia, a po zakończeniu drakońskiej diety – do efektu jo-jo. Grejpfrut warto traktować jako wartościowy dodatek do zbilansowanej diety, a nie jedyny „cudowny” środek na odchudzanie.

Jak grejpfrut wpływa na cholesterol i ciśnienie krwi?

Grejpfrut może wspierać profil lipidowy i ciśnienie krwi głównie dzięki obecności błonnika, antyoksydantów oraz potasu. Regularne spożywanie owoców cytrusowych, w tym grejpfruta, bywa wiązane z korzystnym wpływem na układ sercowo-naczyniowy, ale nie zastąpi ono zaleconych leków ani całości zdrowych nawyków.

Błonnik rozpuszczalny może częściowo wiązać w jelitach kwasy żółciowe i cholesterol, przyczyniając się do obniżenia stężenia frakcji LDL (tzw. „złego” cholesterolu) we krwi. Antyoksydanty z grejpfruta pomagają z kolei ograniczać utlenianie cholesterolu LDL, co jest jednym z etapów powstawania blaszki miażdżycowej.

Potas zawarty w grejpfrucie wspiera regulację ciśnienia krwi, działając przeciwstawnie do nadmiaru sodu w diecie. Dieta bogata w warzywa i owoce, takie jak grejpfrut, a także rodzime gruszki, sprzyja lepszej kontroli ciśnienia i zmniejszeniu ryzyka nadciśnienia.

Należy jednak pamiętać, że efekty te mają charakter wspomagający. Osoba z rozpoznaną chorobą serca, nadciśnieniem czy zaburzeniami lipidowymi nie powinna samodzielnie odstawiać leków ani opierać leczenia wyłącznie na zmianie diety. Grejpfrut ma być elementem zdrowego jadłospisu, a nie zamiennikiem terapii farmakologicznej.

Jakie są interakcje grejpfruta z lekami i kiedy trzeba uważać?

Grejpfrut może wchodzić w poważne interakcje z wieloma lekami, ponieważ zawarte w nim związki hamują działanie enzymów odpowiedzialnych za rozkład substancji leczniczych w wątrobie i jelitach. W efekcie stężenie leku we krwi może się niebezpiecznie zwiększyć, prowadząc do działań niepożądanych, dlatego przy stałym stosowaniu niektórych leków grejpfrut bywa przeciwwskazany.

Interakcje dotyczą zarówno świeżego grejpfruta, jak i soku czy napojów przygotowanych na jego bazie. Problem nie ogranicza się do dużych ilości – czasem nawet umiarkowane spożycie może mieć znaczenie, jeśli owoc łączy się z określonymi preparatami. Z tego powodu w ulotkach wielu leków można znaleźć ostrzeżenie przed spożywaniem grejpfrutów.

Do grup leków szczególnie narażonych na interakcje należą między innymi:

– niektóre leki obniżające poziom cholesterolu (zwłaszcza wybrane statyny),

– część leków na nadciśnienie i choroby serca (np. niektóre blokery kanału wapniowego),

– wybrane leki stosowane w zaburzeniach rytmu serca,

– niektóre preparaty przeciwlękowe i uspokajające,

– wybrane leki immunosupresyjne,

– niektóre leki przeciwhistaminowe.

Lista ta jest zmienna i zależy od konkretnego preparatu, dlatego osoba przyjmująca na stałe leki powinna zawsze sprawdzić ulotkę oraz skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, zanim włączy do diety grejpfrut lub jego sok. Jeśli ulotka zabrania łączenia leku z grejpfrutem, nie wystarczy wypić sok „kilka godzin wcześniej” – działanie związków obecnych w grejpfrucie może utrzymywać się nawet przez całą dobę lub dłużej.

Jak wykorzystać grejpfrut w kuchni?

Grejpfrut można jeść na surowo, pić w formie soku, dodawać do sałatek, deserów i dań wytrawnych, a także wykorzystywać skórkę i sok jako aromatyczny dodatek do wypieków czy marynat. Jego wyrazisty, gorzkawo-kwaśny smak świetnie przełamuje słodycz i tłustość innych składników.

Najprostszy sposób to zjedzenie grejpfruta na surowo – jako samodzielnej przekąski lub elementu śniadania. Można go również wyciskać, uzyskując orzeźwiający sok. W kuchni coraz częściej docenia się grejpfrut jako składnik sałatek, zarówno owocowych, jak i wytrawnych, gdzie dobrze komponuje się z drobiem, rybami, awokado czy orzechami. Z grejpfruta można także przygotowywać sorbety, galaretki, konfitury i marmolady.

Jak jeść grejpfrut na surowo krok po kroku?

Grejpfrut można zjeść na kilka sposobów, w zależności od tego, czy chcemy zachować błonki i albedo, czy wolimy sam miąższ. Najwygodniejsze metody to krojenie na połówki i wyjadanie łyżeczką lub dokładne obranie i filetowanie segmentów.

• Krok 1: Umyj dokładnie owoc pod bieżącą wodą, najlepiej z dodatkiem delikatnego detergentu przeznaczonego do mycia owoców, aby usunąć z powierzchni skórki kurz i ewentualne pozostałości środków ochrony roślin.
• Krok 2: Jeśli chcesz jeść grejpfrut „łyżeczką”, przekrój go w poprzek na dwie połówki. Możesz delikatnie naciąć błonki między segmentami nożem, aby łatwiej oddzielać cząstki. Następnie wyjadaj miąższ małą łyżeczką, starając się nie uszkadzać zbyt mocno błonek, które są najbardziej gorzkie.
• Krok 3: Jeśli preferujesz czysty miąższ, obierz grejpfrut jak pomarańczę. Najpierw odetnij górną i dolną część owocu, aby go ustabilizować, a następnie nożem ścinaj skórkę wraz z albedo paskami od góry do dołu, podążając za kształtem owocu.
• Krok 4: Po obraniu, trzymaj grejpfrut nad miską i ostrym, cienkim nożem wycinaj segmenty między błonkami. W ten sposób uzyskasz czyste cząstki miąższu bez gorzkich osłonek, idealne do sałatek, deserów lub jedzenia prosto z miski.
• Krok 5: Z resztek – błonek i rdzenia owocu – możesz wycisnąć resztę soku bezpośrednio do miski, aby nie marnować aromatycznego płynu.

Jakie potrawy i napoje można przygotować z grejpfruta?

Grejpfrut sprawdza się w wielu daniach – od prostych sałatek śniadaniowych, przez koktajle, po wykwintne przystawki z rybą lub drobiem. Jego smak dobrze łączy się zarówno ze składnikami słodkimi, jak i wytrawnymi.

Przykładowe zastosowania kulinarne grejpfruta to między innymi:

Sałatki owocowe – kawałki grejpfruta można połączyć z innymi owocami cytrusowymi, gruszką, jabłkiem, bananem czy owocami jagodowymi. Dodatek orzechów, naturalnego jogurtu i niewielkiej ilości miodu tworzy sycące, a jednocześnie lekkie śniadanie.

Sałatki wytrawne – segmenty grejpfruta świetnie komponują się z rukolą lub miksem sałat, awokado, grillowanym kurczakiem, krewetkami czy rybą o delikatnym mięsie. Sok z grejpfruta można wykorzystać jako bazę sosu sałatkowego, łącząc go z oliwą, odrobiną musztardy, ziołami i szczyptą soli.

Koktajle – grejpfrut można blendować z innymi owocami, warzywami liściastymi i dodatkami takimi jak siemię lniane czy płatki owsiane, tworząc pożywne koktajle. Łączenie go z bananem, marchwią czy brzoskwinią łagodzi jego gorycz i wyostrza naturalną słodycz.

Desery – z grejpfruta przygotujesz lekkie sorbety, galaretki na bazie soku, a także warstwowe desery w pucharkach z dodatkiem jogurtu, płatków zbożowych i innych cytrusów. Starta skórka pochodząca z dokładnie umytego, najlepiej niepryskającego owocu, nadaje aromatu ciastom, babkom czy domowym drożdżówkom.

Marynaty i sosy – sok z grejpfruta stanowi aromatyczną podstawę marynat do drobiu, ryb i owoców morza. Łączony z oliwą, czosnkiem, imbirem i ziołami, nadaje potrawom świeżości i delikatnej kwasowości, która pomaga zmiękczyć mięso.

Grejpfrut można też zestawiać z innymi zdrowymi owocami, tworząc różnorodne kompozycje smakowe – obok cytrusów i rodzimych owoców, ciekawym kontrastem są chociażby suszone owoce, takie jak wspomniane już owoce goji czy daktylowe owoce głożyny, używane jako naturalny słodzik w niektórych deserach.

Jak przechowywać grejpfruty, aby jak najdłużej zachowały świeżość?

Grejpfruty najlepiej przechowywać w chłodnym, przewiewnym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego. W temperaturze pokojowej wytrzymują zwykle kilka dni, natomiast w lodówce – nawet do około dwóch–trzech tygodni.

Świeże grejpfruty kupione w sklepie najczęściej są jeszcze dość trwałe, ponieważ owoce cytrusowe stosunkowo dobrze znoszą transport i krótkie przechowywanie. W domu warto trzymać je w przewiewnym pojemniku lub ażurowej misie, aby powietrze swobodnie opływało owoce. Zbyt wysoka wilgotność i brak cyrkulacji powietrza sprzyjają pleśnieniu i gniciu.

Jeżeli planujesz przechowywać grejpfruty dłużej niż kilka dni, lepiej przenieść je do lodówki, do szuflady na warzywa i owoce. Chłodniejsze środowisko spowalnia proces dojrzewania i psucia, dzięki czemu owoce zachowują jędrność i soczystość przez kilkanaście dni. Nie trzeba ich przykrywać, a jeśli używasz woreczków, zadbaj o to, aby były one częściowo otwarte lub przewiewne.

Należy unikać przechowywania grejpfrutów w szczelnie zamkniętych plastikowych torbach, w których szybko gromadzi się wilgoć. Warto także oddzielać je od owoców wydzielających duże ilości gazu dojrzewania, takich jak jabłka czy banany, ponieważ przyspiesza on proces starzenia się cytrusów.

Po obraniu i podzieleniu grejpfruta na cząstki najlepiej spożyć go jak najszybciej. Jeśli konieczne jest przechowanie, można umieścić segmenty w szczelnym pojemniku w lodówce, ale wówczas warto zjeść je w ciągu jednego–dwóch dni, ponieważ wraz z upływem czasu spada zawartość niektórych witamin, a smak staje się mniej intensywny.

Kiedy grejpfrut jest dostępny i jaki ma sezon w Polsce?

Grejpfrut jest w Polsce dostępny praktycznie przez cały rok dzięki importowi z różnych krajów o cieplejszym klimacie. Najsmaczniejsze, najbardziej soczyste i najtańsze owoce pojawiają się jednak zwykle późną jesienią i zimą.

W naszym klimacie grejpfruty nie są uprawiane towarowo, ponieważ drzewka cytrusowe wymagają dużo ciepła i nie tolerują mrozów. Oznacza to, że wszystkie owoce dostępne w polskich sklepach pochodzą z importu – między innymi z regionów o klimacie podzwrotnikowym i zwrotnikowym.

Dostępność przez cały rok wynika z nakładania się sezonów zbiorów w różnych krajach. Zimą na polskim rynku dominują owoce z rejonów, gdzie cytrusy zbiera się w chłodniejszych miesiącach, z kolei wiosną i latem większy udział mogą mieć inne kierunki importu. Z praktycznego punktu widzenia dla konsumenta oznacza to, że grejpfruty można kupić o każdej porze roku, choć ich cena i smak mogą się zmieniać w zależności od sezonu.

W okresie jesienno-zimowym, kiedy lokalnych owoców jest mniej, grejpfrut – obok innych cytrusów i owoców takich jak przechowywane jabłka czy przetwory z rodzimych roślin, w tym z głogu – staje się jednym z ważniejszych elementów diety uzupełniających witaminę C i inne cenne składniki.

Dlaczego grejpfrut jest gorzki i jak złagodzić jego smak?

Gorycz grejpfruta wynika głównie z obecności związków takich jak naringina, skoncentrowanych w białych częściach owocu – albedo i błonkach międzysegmentowych. Aby złagodzić gorzki smak, warto usuwać te części i łączyć grejpfruta z innymi, słodszymi składnikami.

U jednych osób goryczka grejpfruta jest postrzegana jako przyjemna i orzeźwiająca, u innych – jako zbyt intensywna. Duży wpływ na odczuwany smak ma sposób przygotowania owocu. Jeśli zachowasz grubą warstwę albedo i zjesz segmenty razem z twardymi błonkami, gorycz będzie zdecydowanie mocniejsza.

Aby ją ograniczyć, można dokładnie obrać grejpfruta ze skórki i albedo, a następnie wyfiletować same segmenty, usuwając błonki. Taki miąższ jest znacznie mniej gorzki i lepiej sprawdza się w sałatkach czy deserach. Innym sposobem jest łączenie grejpfruta z bardziej słodkimi składnikami, jak dojrzałe banany, winogrona, miód, jogurt naturalny czy słodsze owoce cytrusowe.

W przypadku soku część goryczy zależy od sposobu wyciskania. Wyciskarki, które mocno rozdrabniają albedo i błonki, uwalniają więcej gorzkich związków. Jeśli zależy ci na delikatniejszym smaku, staraj się wyciskać głównie miąższ, a nie całe segmenty z grubymi błonkami.

Jak grejpfrut wypada na tle innych owoców cytrusowych?

Na tle innych cytrusów grejpfrut wyróżnia się większym rozmiarem, niższą słodyczą i wyraźną goryczką, a także wysoką zawartością niektórych antyoksydantów, zwłaszcza w odmianach różowych i czerwonych. Jest mniej słodki niż pomarańcza czy mandarynka, ale bogatszy w specyficzne związki bioaktywne.

Poniższa tabela pokazuje w uproszczeniu, jak grejpfrut można porównać z wybranymi popularnymi cytrusami pod kątem kilku cech istotnych z punktu widzenia konsumenta.

W porównaniu z innymi cytrusami grejpfrut jest więc dobrym wyborem dla osób szukających mniej słodkiej alternatywy o silniejszych właściwościach antyoksydacyjnych. Natomiast dla dzieci czy osób wrażliwych na gorycz częściej poleca się pomarańcze lub mandarynki. W zróżnicowanej diecie warto uwzględniać różne owoce – zarówno cytrusowe, jak i pochodzące z naszego klimatu, podobnie jak uzupełnia się egzotyczne grejpfruty i owoce goji rodzimymi gruszkami czy przetworami z głogu.